اگر پیش تر درباره اختلال شخصیت نمایشی شنیده اید یا تصور می کنید خودتان یا فردی از اطرافیانتان ممکن است به این اختلال دچار باشد، مهم است که بدانید این اختلال چیست و چطور باید با آن مقابله کرد. اختلال شخصیت نمایشی وضعیتی است که بر احساسات، رفتارها و روابط فرد تأثیر می گذارد. افراد مبتلا به این اختلال معمولاً نیاز شدیدی به جلب توجه دارند، احساساتی شدید از خود نشان می دهند و ممکن است رفتارهایی بسیار نمایشی یا تحریک آمیز بروز دهند. در اینجا به بررسی نشانه ها و علائم اختلال شخصیت نمایشی، علل آن و راه های احتمالی درمان خواهیم پرداخت. هدف ما افزایش آگاهی و درک از این اختلال است تا افراد درگیر با آن بتوانند بهتر آن را بشناسند و بتوانند آن را مدیریت کنند.

آشنایی با اختلال شخصیت نمایشی

اختلال شخصیت نمایشی به انگلیسی (Histrionic Personality Disorder) است و در اختلالات خوشه B قرار دارد. این اختلال در زنان بیشتر از مردان دیده می شود. افراد مبتلا به این نوع اختلالات شخصیت معمولاً احساسات شدید و ناپایدار دارند و برداشت اشان از خودشان غیرواقعی است. برای کسانی که دچار اختلال شخصیت نمایشی (HPD) هستند، عزت نفس شان وابسته به تأیید دیگران است و برخاسته از یک احساس واقعی ارزشمندی درونی نمی باشد. این افراد میل شدیدی دارند که دیده شوند و برای جلب توجه، معمولاً رفتارهای نمایشی یا نامناسب از خود نشان می دهند. علائم این اختلال معمولاً از نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر می شوند. مانند بسیاری از اختلالات شخصیت، نشانه های اختلال شخصیت نمایشی نیز معمولاً با افزایش سن کاهش می یابند و بسیاری از افراد در حدود سنین ۴۰ تا ۵۰ سال، تنها برخی از شدیدترین علائم آن را تجربه می کنند.

تفاوت بین اختلال شخصیت نمایشی و مرزی

اختلال شخصیت مرزی نیز یکی دیگر از اختلالات خوشه B است. افراد دچار شخصیت مرزی، مثل افراد مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی، نیز احساسات بسیار شدید و متغیری دارند، اما اگر کسی دچار اختلال شخصیت مرزی باشد، به شدت نگران رها شدن توسط دیگران است. تفاوت اصلی بین این دو اختلال این است که افراد دچار اختلال مرزی معمولاً احساس ناامیدی بیشتری دارند و رفتارهای منجر به خودکشی بیشتری از خود نشان می دهند.

تفاوت بین اختلال شخصیت نمایشی و خودشیفته

اختلال شخصیت خودشیفته نیز در گروه اختلالات خوشه B قرار دارد. فرد خودشیفته احساس می کند از دیگران برتر است و خودش را شایسته ی تحسین و برخورد ویژه می داند. تفاوت مهم بین اختلال نمایشی و خودشیفته این است که افراد دچار خودشیفتگی به شدت بر خاص بودن خود تمرکز دارند؛ چیزی که روانشناسان به آن “خودبزرگ بینی” می گویند.

علائم اختلال شخصیت نمایشی چیست؟

در بسیاری موارد، افراد دچار HPD مهارت های اجتماعی خوبی دارند، اما از این مهارت ها برای فریب یا دست کاری دیگران استفاده می کنند تا همیشه در مرکز توجه قرار بگیرند. اگر دچار این اختلال باشید، ممکن است:

• وقتی در مرکز توجه نیستید، احساس ناراحتی کنید
• رفتار تحریک آمیز جنسی یا پوشش نامتعارف داشته باشید و یاهر دو
• احساسات اتان خیلی سریع تغییر کند
• خیلی نمایشی رفتار کنید، طوری که انگار در حال بازیگری هستید.
• با احساسات و حرکات اغراق آمیز که صادقانه به نظر نمی رسند، رفتار می کنید.
• بیش از حد نگران ظاهر فیزیکی تان باشید
• دائماً به دنبال تأیید یا اطمینان خاطر از دیگران باشید
• ساده لوح باشید و به راحتی تحت تأثیر دیگران قرار بگیرید
• درک شما از صمیمیت در روابط ممکن است اغراق شده باشد و دستیابی به ارتباطی عمیق و واقعی برایتان دشوار باشد.
• نسبت به انتقاد یا عدم تأیید حساسیت افراطی نشان دهید
• طاقت نیاورید و از کارهای روزمره زود خسته شوید، معمولاً پروژه ها را شروع کرده اما ناتمام رها کنید یا مرتب از یک فعالیت به دیگری بپرید
• قبل از عمل کردن فکر نکنید
• تصمیم های ناگهانی و ناپخته بگیرید
• نتوانید روابط پایداری حفظ کنید و اغلب در روابط تان سطحی به نظر برسید
• رفتارهای شما اغلب غیرقابل پیش بینی است و ناپایداری هیجانی دارید
• در صورت عدم دریافت توجه، ممکن است دچار احساس ناامیدی، ناراحتی یا افسردگی شوید.
• معمولاً نسبت به تأثیر رفتارهای خود بر دیگران آگاهی کافی ندارید و در روابط، گرایش به ایفای نقش قربانی دارید.
• برای جلب توجه تهدید به خودکشی کنید یا حتی اقدام به خودکشی نمایید

علل بروز اختلال شخصیت نمایشی

علت دقیق اختلال شخصیت نمایشی هنوز به طور قطعی مشخص نشده است، اما بسیاری از متخصصان حوزه سلامت روان بر این باورند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در شکل گیری این اختلال نقش دارد. مشاهده این اختلال در چند نسل از یک خانواده می تواند نشانه ای از نقش ژنتیک باشد، اما از سوی دیگر، ممکن است کودک تنها رفتارهایی را تقلید کرده باشد که در محیط خانواده دیده و تجربه کرده است؛ به ویژه اگر یکی از والدین دچار این اختلال بوده باشد.

در کنار عوامل ژنتیکی، شرایط محیطی دوران کودکی نیز می تواند در بروز این اختلال مؤثر باشد. از جمله این عوامل می توان به نبود انتقاد یا تنبیه مناسب در کودکی، دریافت محبت، تشویق یا توجه فقط در زمان انجام رفتارهایی خاص، و سردرگمی کودک درباره این که چه نوع رفتاری از سوی والدین پذیرفته می شود اشاره کرد. چنین الگوهایی می توانند موجب شکل گیری شخصیتی وابسته به توجه و تأیید بیرونی شوند.

علاوه بر این موارد، ویژگی های ذاتی هر فرد، سبک روان شناختی و شیوه هایی که فرد برای مقابله با فشارهای روانی در دوران رشد به کار می گیرد نیز می توانند در ایجاد یا تقویت اختلالات شخصیت، از جمله اختلال شخصیت نمایشی، نقش مهمی ایفا کنند.

شخصیت نمایشی در زنان

شخصیت نمایشی در زنان معمولاً با رفتارهای پررنگ تر و اجتماعی تری همراه است که ممکن است در نگاه اول جذاب و دلربا به نظر برسند. زنانی که دچار اختلال شخصیت نمایشی (HPD) هستند، معمولاً تمایل شدیدی به جلب توجه دارند و از روش هایی مانند پوشش های تحریک آمیز، رفتارهای اغواگرانه یا اغراق در احساسات برای دیده شدن استفاده می کنند. این افراد معمولاً در محیط های اجتماعی فعال و پرانرژی هستند اما ممکن است عمق کمتری در روابط احساسی خود داشته باشند. از آنجا که آن ها بیش از حد به تأیید بیرونی وابسته اند، ممکن است ناپایداری عاطفی، بی ثبات
ی در تصمیم گیری و حساسیت شدید نسبت به انتقاد در رفتارشان دیده شود. در روابط عاطفی، این زنان ممکن است نقش قربانی را بازی کنند تا توجه شریک خود را جلب کنند.

اختلال شخصیت نمایشی در مردان

هرچند HPD در زنان شایع تر تشخیص داده می شود، اما مردان نیز می توانند به این اختلال دچار باشند، اما نمودهای رفتاری آن ممکن است متفاوت باشد. مردان دچار اختلال شخصیت نمایشی نیز تمایل شدیدی به جلب توجه و تأیید دارند، اما گاهی این میل را از طریق موفقیت طلبی افراطی، خودنمایی، رفتارهای نمایشی یا حتی اغراق در دستاوردهای شخصی بروز می دهند. این افراد ممکن است در روابط عاطفی، با رفتارهای اغواگرانه یا نمایشی، سعی در کنترل شریک خود داشته باشند، اما در عین حال وابستگی شدید عاطفی به او نیز احساس کنند. نوسانات خلقی، واکنش های احساسی اغراق آمیز، و تمایل به تغییر دائمی موقعیت ها یا روابط نیز از دیگر ویژگی های این اختلال در مردان است. یکی از چالش های تشخیصی در مردان، مخفی شدن نشانه ها پشت کلیشه های فرهنگی مردانه (مثل رفتار برتری جویانه یا پرخاشگرانه) است.

تشخیص اختلال شخصیت نمایشی

شخصیت انسان در طول رشد تغییر می کند و کامل می شود، به همین دلیل تشخیص این اختلال قبل از ۱۸ سالگی کاری سخت است. اختلالات شخصیت معمولاً به سختی قابل شناسایی هستند و خود فرد ممکن است متوجه مشکلی در خودش نباشد. بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال زمانی به دنبال کمک می روند که در زندگی شان، مثلاً در روابط، دچار مشکل شده اند و این مشکلات به افسردگی یا اضطراب منجر شده است.

اگر علائم این اختلال را داشته باشید، پزشک احتمالاً یک شرح حال کامل پزشکی و روان پزشکی از شما می گیرد. متخصصان از مصاحبه های تخصصی و ابزارهای ارزیابی خاص برای تشخیص اختلالات شخصیت استفاده می کنند. همچنین متخصصان سلامت روان مواردی مانند سوابق کاری، روابط اجتماعی و کنترل تکانه ها را نیز بررسی خواهند کند.

از آنجایی که ممکن است شما از رفتارهای خود آگاهی نداشته باشید، اطلاعات از اعضای خانواده یا افراد نزدیک تان هم می تواند به تشخیص درست کمک کند.

آیا ازدواج با شخصیت نمایشی درست است؟

داشتن اختلال شخصیت نمایشی (HPD) فقط زندگی فرد مبتلا را تحت تأثیر قرار نمی دهد، بلکه اطرافیان او را نیز دچار چالش می کند. ازدواج با فردی که دچار اختلال شخصیت نمایشی است، می تواند پیچیده و چالش برانگیز باشد. در ابتدای رابطه، شریک HPD ممکن است بسیار جذاب، پرشور و هیجانی به نظر برسد. آن ها اغلب با رفتارهای عاشقانه و توجه های خاص، احساس خوبی در طرف مقابل ایجاد می کنند. اما با گذشت زمان، نیاز دائمی آن ها به تأیید، نوسانات شدید احساسی، رفتارهای اغواگرانه در حضور دیگران و حساسیت به بی توجهی، می تواند به فرسودگی عاطفی در شریک زندگی منجر شود.

افراد مبتلا به HPD اغلب با اعتمادبه نفس و هویت شخصی خود نیز درگیرند. از آنجایی که تصویر ذهنی و عزت نفس آن ها اغلب شکننده است، وقتی آن توجه بیرونی وجود نداشته باشد، ممکن است احساس ناامنی و سرخوردگی ایجاد شود که روی سایر بخش های مختلف زندگی تاثیر منفی می گذارد.

برای موفقیت در چنین ازدواجی، آگاهی دو طرف از ماهیت اختلال، مراجعه به مشاوره زوج درمانی و داشتن چارچوب های مشخص در رابطه بسیار مهم است. درمان روان درمانی فردی نیز برای کمک به کنترل رفتارهای نمایشی و افزایش درک هیجانی و همدلی توصیه می شود.

درمان اختلال شخصیت نمایشی

واقعیت تلخ این است که بیشتر افراد مبتلا به اختلال شخصیت نمایشی تحت درمان قرار نمی گیرند، چون یا متوجه مشکل بودن رفتارهای شان نیستند. علاوه بر این، بسیاری از مبتلایان به HPD علاقه ای به انتقاد ندارند و پذیرش اینکه مشکلی وجود دارد، برایشان دشوار است

. از نظر دارویی، هیچ داروی خاصی برای درمان اختلال شخصیت نمایشی تأیید نشده است، اما در صورت وجود مشکلات هم زمان مانند اضطراب یا افسردگی، دارو می تواند نقش کمکی داشته باشد. در حال حاضر روان درمانی روش اصلی درمان این اختلال است. هدف درمان، شناخت انگیزه ها و ترس هایی است که پشت افکار و رفتارهای فرد وجود دارد و کمک به ایجاد روابط سالم تر با دیگران است. انواع روش های درمانی مفید عبارت اند از:

• گروه درمانی: دیدن بازخورد دیگران درباره رفتارهای تان می تواند آگاهی بهتری به شما بدهد
• روان درمانی پویشی: تمرکز بر کشف ریشه احساسات و رفتارها
• روان درمانی حمایتی: کمک به کاهش علائم و آموزش مهارت های مقابله ای
• رفتاردرمانی شناخت(CBT): آموزش ترک الگوهای رفتاری منفی و جایگزینی با الگوهای سال

گامی به سوی شناخت و درمان اختلال شخصیت نمایشی

اختلال شخصیت نمایشی با جلوه های پررنگ هیجانی و نیاز مداوم به تأیید بیرونی می تواند کیفیت زندگی شما و اطرافیانتان را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. آگاهی از نشانه ها و درک نقش عوامل ژنتیکی و محیطی نخستین گام برای کنترل این چالش است. همان گونه که اشاره شد، روان درمانی فردی یا گروهی به شما کمک می کند تا این اختلال را به راحتی مدیریت کنید.

مطب دکتر حامد اکبری با تیم درمانی مجرب و فضای حمایتگر، خدمات تشخیصی و درمانی اختلال شخصیت نمایشی را ارائه می دهد و می تواند همراه امن شما در مسیر مدیریت و درمان این اختلال و افزایش عزت نفس باشد؛ برای دریافت نوبت و آغاز درمان، امروز تماس بگیرید.