گاهی اوقات، نظم طلبی بیش از حد و حساسیت به جزئیات نشانه ای از سخت کوشی نیست، بلکه می تواند نشانه ای از یک اختلال روان شناختی و شخصیتی باشد. اگر تا به حال با افرادی روبه رو شده اید که بیش از حد کنترل گر، سخت گیر یا کمال گرا هستند، ممکن است با فردی مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری (OCPD) روبه رو باشید. در این مطلب با ویژگی های این اختلال و تفاوت آن با وسواس فکری-عملی (OCD) آشنا می شوید تا بهتر بتوانید رفتارهای خود یا اطرافیانتان را درک کنید، با ما همراه باشید.

اختلال شخصیت وسواسی جبری در dsm 5

اختلال شخصیت وسواسی جبری در dsm 5 (DSM-5 راهنمای رسمی روان پزشکی برای تشخیص و طبقه بندی اختلالات روانی است که توسط انجمن روان پزشکی آمریکا تدوین شده است)، نوعی اختلال روان پزشکی است که با کمال گرایی افراطی، نظم طلبی شدید و کنترل بالا بر خود شناخته می شود. این افراد ممکن است درباره مسائل مربوط به برنامه ریزی، زمان بندی و قوانین بسیار خشک و سرسخت باشند و گاهی چنان در جزئیات غرق شوند که هدف اصلی پروژه را فراموش کنند. این تمایلات معمولاً در شرایط پر فشار و زمانی که اضطراب فرد افزایش می یابد، تشدید می شوند.

همه افرادی که دچار اختلال شخصیت وسواسی جبری هستند، ویژگی های یکسانی ندارند و شدت این ویژگی ها می تواند بسیار متفاوت باشد. بسته به علائم غالب، ممکن است فرد سلطه جو، کارمحور، بیش از حد مشتاق به راضی کردن دیگران، یا دچار تعلل و به تعویق اندازی باشد. افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری ممکن است هم زمان دچار مشکلات دیگری مانند افسردگی، اختلال وسواس فکری-عملی (OCD)، اختلال احتکار یا اختلالات خوردن باشند که می تواند زندگی را برای خودشان و شریک زندگی شان دشوارتر کند.

علائم اختلال شخصیت وسواسی جبری

OCPD دارای ویژگی هایی خاص است که آن را از سایر اختلالات شخصیت متمایز می کند. اگر هر یک از نشانه های زیر را در خود یا یکی از نزدیکانتان مشاهده می کنید، بهتر است با یک روان پزشک یا روان شناس مشورت کنید:

• وسواس بیش از حد نسبت به کار یا وظایفی که باید انجام شوند
• عصبانیت یا ناراحتی شدید در صورت تغییر برنامه یا روال روزمره
• کمال گرایی به حدی که مانع از اتمام کار یا سپردن آن به دیگران شود
• ناتوانی در دور ریختن وسایل حتی وقتی بی ارزش هستند
• خساست یا عدم تمایل به بخشندگی نسبت به پول یا منابع
• سخت گیری، قضاوت گری و عدم انعطاف در مسائل اخلاقی یا ارزشی
• ناتوانی در پذیرش روش های دیگر برای انجام کارها؛ فقط روش خود را درست می دانند
• اشتغال ذهنی مداوم با قوانین، فهرست ها، جزئیات و ساختارها

علل ابتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری

علت دقیق اختلال شخصیت وسواسی جبری هنوز به طور کامل شناخته نشده است. با این حال، پژوهش ها نشان می دهند که علت ابتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری احتمالاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی و تجربیات دوران کودکی می باشد.

بین ۲ تا ۷ درصد جمعیت به اختلال شخصیت وسواسی جبری مبتلا هستند که باعث شده یکی از شایع ترین اختلال شخصیت ها باشد. مردان دو برابر بیشتر از زنان احتمال دارد به این اختلال شخصیت مبتلا شوند.

افراد دارای شخصیت وسواسی جبری ممکن است در کودکی تحت سرپرستی والدینی بسیار سخت گیر یا بیش از حد مراقب بزرگ شده باشد. برخی پزشکان معتقدند OCPD می تواند نوعی واکنش دفاعی باشد؛ یعنی فرد برای کنترل احساساتش، به ایجاد نظم و ترتیب افراطی در زندگی اش روی آورده است.

این افراد در کودکی اغلب احساس می کرده اند که باید کودکی کامل یا کاملاً مطیع باشند. همچنین، کسانی که در کودکی والدین یا مراقبان شان اغلب حضور نداشته اند، ممکن است بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال باشند. با این حال، گاهی فرد بدون وجود هیچ کدام از این عوامل، باز هم دچار اختلال شخصیت وسواسی جبری می شود.

تفاوت ocd و ocpdچیست؟

با اینکه ممکن است افراد مبتلا به وسواس فکری-عملی (OCD) برخی ویژگی های اختلال شخصیت وسواسی-جبری (OCPD) را داشته باشند، اما برای اینکه به طور رسمی OCPD تشخیص داده شود، باید الگوی مشخصی از رفتارهای مربوط به این اختلال در فرد دیده شود.

تفاوت های مهمی بین این دو اختلال وجود دارد که شامل موارد زیر است:

• درOCD، فرد دچار افکار مزاحم و رفتارهای تکراری و اجباری است، یعنی احساس می کند مجبور است کار خاصی را انجام دهد.
• یکی از تفاوت های مهم، میزان آگاهی فرد از رفتارهای خودش است.
• کسانی که بهOCD مبتلا هستند معمولاً می دانند که افکار و رفتارهایشان غیرعادی است و اغلب برای درمان اقدام می کنند.
• اما کسانی که OCPD دارند معمولاً متوجه غیرعادی بودن رفتارشان نیستند یا حتی از آن دفاع می کنند. به همین دلیل معمولاً تمایلی به درمان ندارند.

درOCD، افکار و رفتارها معمولاً از ترس های شدید ناشی می شوند و باعث مشکل در زندگی روزمره، شغل، روابط اجتماعی یا خانوادگی می شوند. اما در OCPD، مشکل اصلی این است که فرد بیش از حد به نظم، قانون و کنترل پایبند است و این سخت گیری باعث ایجاد تنش و اختلاف در محل کار، خانواده یا روابط دیگر می شود.

اطرافیان فرد مبتلا بهاختلال شخصیت وسواسی جبری مثل همکاران، کارفرما یا اعضای خانواده، اغلب احساس می کنند تحت کنترل شدید قرار گرفته اند و از انتقادهای همیشگی او ناراحت هستند.

ازدواج با اختلال شخصیت وسواسی جبری

اختلال شخصیت وسواسی جبری می تواند روابط زناشویی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد و بر سلامت روانی شریک زندگی فرد مبتلا، به ویژه زمانی که خود مبتلا نیست، اثرات منفی بگذارد. همسرانی که به OCPD مبتلا هستند اغلب به دلیل نیاز بیش ازحد به کنترل و نظم، زندگی را برای اطرافیان دشوار می کنند و این مسئله در صورت داشتن فرزند، تشدید می شود.

بسیاری از افراد بدون اینکه آگاه باشند شریک زندگی شان به اختلال شخصیت وسواسی جبری مبتلاست، وارد رابطه می شوند؛ چرا که در ابتدا این افراد، سخت کوش، مسئولیت پذیر و درستکار به نظر می رسند. اما با گذشت زمان، مشخص می شود که آن ها بیش از حد کار می کنند، انتقادی، خشک و کنترل گر هستند.

درست است که همه ما در ابتدای رابطه جنبه های مثبت خود را نشان می دهیم و جنبه های منفی در طول زمان آشکار می شود، اما حتی یک فرد نسبتاً سالم با ویژگی های OCPD ممکن است پس از تشکیل خانواده، به ویژه با داشتن فرزند یا وام و تعهدات مالی، سخت گیرتر و کنترل گرتر شود.

طلاق در افراد دارای اختلال شخصیت وسواسی جبری

جالب است بدانید یک مطالعه نشان داده که برخلاف بسیاری از اختلالات شخصیت که با نرخ بالای طلاق همراه اند، اختلال شخصیت وسواسی جبری ارتباط معکوس با طلاق دارد. به عبارتی، افراد مبتلا به OCPD در بازه سنی ۵۵ تا ۶۴ سال کمتر از حد میانگین طلاق می گیرند که شاید ناشی از پافشاری و پشتکار آن ها در حفظ زندگی زناشویی حتی در شرایط دشوار می باشد.

درمان اختلال شخصیت وسواسی جبری

اگر به اختلال شخصیت وسواسی جبری مبتلا باشید، روان درمانگر شما احتمالاً از یک برنامه درمانی سه مرحله ای استفاده می کند. این برنامه شامل رفتاردرمانی شناختی (CBT)، دارودرمانی و آموزش تکنیک های آرام سازی است که در ادامه با آنها آشنا می شوید:

رفتاردرمانی شناختی(CBT)

رفتاردرمانی شناختی یکی از روش های رایج برای درمان اختلالات روانی است. در این روش، شما طبق یک برنامه منظم با یک روان درمانگر ملاقات می کنید. در طول جلسات، درباره احساسات، اضطراب ها، استرس ها یا افسردگی های خود صحبت می کنید. درمانگر کمک می کند تا بتوانید افکارتان را بهتر بشناسید و یاد بگیرید چگونه واکنش های سالم تری نشان دهید. در بسیاری از موارد، درمانگر توصیه می کند که تمرکز بیش ازحد روی کار را کاهش دهید و به جنبه هایی مانند تفریح، خانواده و روابط انسانی بیشتر توجه کنید.

دارو درمانی

پزشک ممکن است برای کاهش اضطراب ناشی از چرخه افکار و رفتارهای وسواسی، مصرف داروهایی مانند مهارکننده های بازجذب سروتونین (SSRI) را پیشنهاد دهد. این داروها می توانند به کنترل علائم کمک کنند، به ویژه اگر با جلسات درمانی منظم و گروه های حمایتی همراه باشند. البته معمولاً مصرف این داروها برای طولانی مدت در درمان اختلال شخصیت وسواسی جبری توصیه نمی شود و هدف اصلی، بهبود شرایط روانی از طریق گفت وگو و آموزش مهارت های رفتاری است.

آموزش تکنیک های آرام سازی

یکی دیگر از روش های مکمل در درمان OCPD، استفاده از تمرین های آرام سازی و تکنیک های تنفسی است. این تمرین ها به کاهش احساس اضطراب ناشی از احساس فوریت در انجام کارها، کمک می کنند؛ احساسی که معمولاً در افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری بسیار شدید است. فعالیت هایی مانند یوگا، تای چی یا پیلاتس از جمله روش هایی هستند که به ایجاد آرامش و کنترل بهتر احساسات کمک می کنند.

میزان موفقیت درمان، در افراد مبتلا به این اختلال چقدر است؟

شاید جالب باشد بدانید درمان این اختلال شخصیت نسبت به سایر اختلالات آسان تر بوده و چشم انداز درمان آن، مثبت تر است. درمان اختلال شخصیت وسواسی جبری می تواند به فرد کمک کند تا بهتر درک کند که چگونه رفتارها و افکارش ممکن است به دیگران آسیب برساند یا روابط او را دچار مشکل کند. در نهایت افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری در پیشبرد روند درمان خود بسیار دقیق و نکته بین هستند و در صورت اطلاع از وجود مشکل، با نظم بالایی روند درمان خود را پیش می برند.

رهایی از فشارهای درونی با درمان اختلال شخصیت وسواسی جبری

اختلال شخصیت وسواسی جبری با اینکه ممکن است جلوه ای منظم و حتی تحسین برانگیز داشته باشد، اما می تواند باعث فشار، اضطراب و تنش در روابط شخصی و حرفه ای شود. اگر احساس می کنید رفتارهای خود یا یکی از عزیزانتان با نشانه های OCPD همخوانی دارد و این موضوع زندگی روزمره، کار یا روابطتان را تحت تأثیر قرار داده، مراجعه به یک روان درمانگر می تواند بسیار مفید و نجات دهنده باشد. برای ارزیابی دقیق، دریافت تست اختلال شخصیت وسواسی جبری و دریافت کمک حرفه ای، می توانید به مطب دکتر حامد اکبری در تهران مراجعه کنید.